Sistema constitucional tributário brasileiro e direitos fundamentais - Campos Fischer, Octavio (E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2015)
Celem niniejszego opracowania jest rozpatrzenie znaczenia niektórych głównych praw podstawowych – zawartych w Konstytucji Brazylii z 1988 r. – dla ochrony podatników. Chociaż Konstytucja Brazylii jest stosunkowo młodą ustawą zasadniczą (w 2013 r. obchodziła ćwierćwiecze obowiązywania), była ona wielokrotnie – niemal co rok – zmieniana. Obecnie rząd wraz Kongresem dążą do przeprowadzenia nowej reformy systemu podatkowego kraju. Pomysł jest jak zawsze dobry. Powstaje jednak pytanie: komu ma służyć ta zmiana – podatnikom czy rządowi? Niezależnie od odpowiedzi, nie możemy zapomnieć o rzeczy najważniejszej. Jakakolwiek będzie to poprawka konstytucyjna, powinna ona uchronić prawa podstawowe. Z tego powodu doniosłe jest uwypuklenie naszego rozumienia „podstawowych praw podatnika”. Odmiennie niż w innych państwach, obecna Konstytucja Brazylii ustanowiła drobiazgową regulację ustroju podatkowego kraju. Wystarczy ją porównać z innymi ustawami zasadniczymi, aby zauważyć obszerność brazylijskich daninowych norm konstytucyjnych. Zwykle wyróżnia się trzy ich grupy tematyczne. Pierwsza reguluje kompetencje podatkowe trzech części składowych federacji: władz centralnych, stanów i gmin. Konstytucja ustala, jakie są albo jakie mogą być podatki w każdej z nich. Jest pięć rodzajów tych przymusowych świadczeń: podatki, opłaty, opłaty adiacenckie, pożyczki przymusowe oraz specjalne daniny. Dzielą się one na podgrupy. Konstytucja rozdzieliła kompetencję między Unię (w szczególności art. 153, 154, 145 II i III, 148, 149, 195), stany (art. 155, 154, 145 II i III, 149 § 1) oraz gminy (art. 156, 145 II i III, 149 § 1, 149-A). Stołeczny kręg federalny posiada kompetencję obejmującą podatki stanowe i gminne. Jest to federalizm podatkowy scentralizowany, ponieważ najważniejszy zakres działania jest w rękach Unii. W celu zrównoważenia wykonywania tej kompetencji oraz uniknięcia konfliktów Konstytucja przewidziała wydanie ustawy ogólnej (art. 146). Mimo tego mamy do czynienia ze sporami kompetencyjnymi („wojnami podatkowymi”). Rozstrzyga je Sąd Najwyższy (NTF). Konstytucja szczegółowo unormowała także tzw. ograniczenia władztwa podatkowego. Są one prawdziwymi prawami i gwarancjami podatników. Tak też wielokrotnie je klasyfikował brazylijski Trybunał Konstytucyjny (NTF). Co więcej, przypisał im charakter tzw. klauzul niezmiennych, wyłączając je tym samym z zakresu spraw podlegających ewentualnemu zniesieniu w trybie rewizji czy poprawki konstytucyjnej. W tym krótkim opracowaniu Autor nie prowadzi szczegółowych rozważań o tych klauzulach. Nie ulega wątpliwości, że Konstytucja z 1988 r. ustanowiła różne prawa podstawowe chroniące podatników. Z jednej strony, mamy zasady ustawowej regulacji prawa podatkowego (art. 150 I), równości (art. 150 II), zdolności podatkowej (art. 145 § 1), zakazu retroakcji (art. 150 III a), uprzedniości (art. 150 II b i c i e § 1 i art. 195 § 6), zakazu podatku ze skutkiem konfiskującym (art. 150 IV) i inne. Z drugiej strony, Konstytucja przewidziała tzw. immunitety. Zabraniają one opodatkowania określonych zdarzeń przewidzianych w Konstytucji (i dlatego odmiennych od zwolnień): art. 150 ust. VI itp. Należy odnotować, że oprócz subiektywnej koncepcji praw podstawowych, Autor interesuje się też jej obiektywnym aspektem. W związku z tym traktuje prawa podstawowe jako istotne wartości do zbudowania demokratycznego państwa prawnego. Podstawowe prawa chroniące podatników powinny służyć przede wszystkim urzeczywistnieniu społeczeństwa sprawiedliwszego, wolniejszego i solidarniejszego (art. 3 Konstytucji). Obowiązująca Konstytucja Brazylii ma też trzeci rodzaj przepisów daninowych. Ich funkcją jest przede wszystkim osiągnięcie – za pomocą ściągniętych podatków – określonych celów. Oznacza to, że Konstytucja zawiera dość dużą liczbę norm, które regulują przeznaczenie (rzeczywiste stosowanie) oraz cel (przedmiot dążeń) podatków. Innymi słowy, władza publiczna nie ma pełnej swobody w korzystaniu z danin.
Keywords: konstytucyjny system podatkowy; podstawowe prawa podatników; Konstytucja Federalna Brazylii z 1988; Sistema Constitucional Tributário; Constituição Federal do Brasil de 1988; Direitos Fundamentais dos Contribuintes