Natura i rola intuicji we współczesnej filozofii analitycznej - Cekiera, Kamil (2021)
Rozprawa traktuje o roli oraz naturze intuicji we współczesnej filozofii analitycznej. Jest więc w pierwszym rzędzie pracą z zakresu metafilozofii i podejmuje jeden z najgoręcej w ostatnich latach dyskutowanych w jej ramach tematów, dotyczących takich chociażby pytań, jak to, czym charakteryzuje się intuicja, jak można ją ująć i zdefiniować, w jaki sposób i w jakim zakresie wykorzystywana jest w filozofii, czy może być testowana empirycznie, a jeśli tak – w jakim zakresie wyniki odnośnych badań mają znaczenie dla analiz filozoficznych, wreszcie, czy właściwa metodologia filozofii powinna opierać się na rozległym poleganiu na filozoficznych intuicjach. Wszystkie te pytania – i wiele podobnych – są punktem wyjścia dla zawartych w dysertacji rozważań. Zagadnienie intuicji było w filozofii na różne sposoby podejmowane od wieków, w istocie pojęcie to ma niezwykle bogatą historię i znaczący bagaż teoretyczny. W niniejszej dysertacji w dużej mierze abstrahuję od tej tradycji w celu skupienia się na konkretnym obszarze filozoficznych rozważań – współczesnej filozofii analitycznej. Zagadnienie intuicji jest bowiem w jej ramach podejmowane w szczególny sposób, często pozostając bez wyraźnego związku z pytaniami o intuicję formułowanymi w historii filozofii. W szczególności zwraca się uwagę na wykorzystywanie intuicji dotyczących rozmaitych eksperymentów myślowych, które traktowane są jako świadectwo na rzecz danych filozoficznych tez bądź teorii, odgrywając tym samym doniosłą epistemiczną rolę. Zasadniczym celem dysertacji jest więc zbadanie natury tak pojmowanej intuicji i krytyczna ocena roli, jaką odgrywa ona w filozofii. Główne tezy rozprawy są następujące. Po pierwsze, intuicja rzeczywiście często odgrywa rolę świadectwa dla wielu filozoficznych teorii czy tez. Po drugie, w sposób bezpośredni świadectwami tymi są intuicyjne sądy, cechujące się nieinferencyjnością oraz własnościami dyspozycyjnymi, których źródłem zaś jest intuicja pojmowana jako pewnego rodzaju proces czy stan mentalny, która może być badana w ramach nauk empirycznych, takich jak psychologia. Po trzecie, intuicje są w filozofii świadectwem mentalistycznym, co oznacza, że mogą stanowić świadectwo (czy być źródłem świadectw) na rzecz pojęć, lecz już nie na rzecz pozamentalnych przedmiotów w świecie. Argumentacja na rzecz tych tez prowadzona jest poprzez pięć rozdziałów poprzedzonych wstępem, podsumowanie zaś zawarte jest w zakończeniu.
Keywords: intuicja; sąd intuicyjny; pojęcia; analiza pojęciowa; filozofia analityczna; świadectwo w filozofii; filozofia eksperymentalna; psychologia poznawcza