Społeczne doświadczanie przestrzeni. Socjologiczne studium wrocławskiego Nadodrza - Olejniczak-Brząkała, Paulina (2022)
Rewitalizacja przestrzeni miejskiej, jako jeden ze scenariuszy odnowy polskich miast, jest zjawiskiem relatywnie nowym (Majer 2010). Składają się na nią zmiany przestrzenno-funkcjonalne, gospodarcze, techniczne, środowiskowe a przede wszystkim społeczne. Obecnie coraz częściej podkreśla się, że wszelkie podejmowane w ramach wspomnianego procesu działania powinny być dokonywane z uwzględnieniem warstwy społecznej (Rogatka 2019: 11). Wychodząc z tego właśnie założenia, w rozprawie podjęto próbę opisu społecznego doświadczania przestrzeni przez mieszkańców rewitalizowanego osiedla Nadodrze w warunkach zmian wywołanych procesami rewitalizacji.Rewitalizacja Nadodrza to pierwszy w skali Wrocławia tak kompleksowy oraz kosztowny projekt odnowy. Władze lokalne oraz współpracujący z nimi specjaliści przygotowali śmiałe plany, które miały przyczynić się do poprawy sytuacji społeczno-ekonomicznej osiedla, a nawet całego miasta (Gęsiarz 2014). Niegdyś negatywne opinie na temat Nadodrza, obecnie coraz częściej są wypierane przez narracje o artystycznym i rzemieślniczym miejscu, które „(…) uczyniło ogromny, estetyczny skok cywilizacyjny” (Józefiak 2014). Przedstawiany, pozytywny wizerunek osiedla jest kontestowany przez niektórych mieszkańców i ruchy społeczne (Akcja Lokatorska 2013).Dysertacja składa się z czterech, wyraźnie wyodrębnionych rozdziałów dotyczących: (1) tożsamości, (2) jakości życia, (3) aktywności obywatelskiej nadodrzan, a także (4) postrzegania przez nich Nadodrza oraz przeprowadzanej na nim rewitalizacji. Każdy z rozdziałów zawiera opracowanie teoretyczne, omówienie wyników badań oraz podsumowanie. Wspomniane części poprzedzono wstępem, w którym przedstawiono m.in. jak historycznie przebiegały rozważania nad społecznościami lokalnymi oraz metodologię badań własnych. Rozprawę zamyka zakończenie oraz aneks.Analizy dotyczące doświadczania przez nadodrzan zamieszkiwanego przez nich osiedlaokazały się wielowątkowe. Poczucie tożsamości z Nadodrzem zależy od wieku badanych oraz tego, jak długo mieszkają na opisywanym osiedlu. Rewitalizacja Nadodrza przyczyniła się do2polepszenia jego wizerunku. Mieszkańcy weryfikują narracje o osiedlu odnosząc je do własnych doświadczeń i obserwacji. Nadodrzanie nie tyle są, co bywają aktywnymi aktorami rewitalizacji. Zamiast brać sprawy we własne ręce (Szacki 1997), oczekują sprawczości głównie ze strony władz miasta i podmiotów z nim związanych. Chociaż generalnie kontakty sąsiedzkie nadodrzan należy uznać za powierzchowne, to można przytoczyć wydarzenia sprzyjające podejmowaniu przez nich wspólnych aktywności. Niemniej jednak, są to zdarzenia incydentalne. Nadodrzanie są świadomi zachodzącego od kilkunastu lat procesu rewitalizacji oraz postrzegają go głównie w kontekście działań infrastrukturalnych. Do beneficjentów dotychczasowych zmian wywołanych rewitalizacją można zaliczyć: nadodrzan, organizacje pozarządowe, instytucje pomocowe działające na Nadodrzu, a także przedstawicieli szeroko rozumianej władzy – magistratu i deweloperów.
Keywords: przestrzeń; tożsamość; jakość życia; aktywność obywatelska; kapitał społeczny; rewitalizacja