Problematyka sankcji i countermeasures w prawie międzynarodowym publicznym – wymiar filozoficznoprawny - Menkes, Jerzy; Kociołek-Pęksa, Anna (E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2017)
W artykule autorzy zaprezentowali wieloczynnikową analizę procesów przestrzegania, stosowania i egzekwowania norm prawa międzynarodowego publicznego (pmp). Zostały zaprezentowane uwarunkowania jakości procesu stosowania tego prawa. Jako novum na tle doczasowych analiz wskazano na przeciwny kierunek przebieg procesu stosowania norm pmp w stosunku do tego procesu w prawie krajowym. Zidentyfikowane zjawisko autorzy określili mianem „odkrywania norm przez sankcje”. Główny wątek analizy dotyczy teoretycznoprawnych i filozoficznoprawnych (głównie aksjologicznych) złożeń: odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej państw (podmiotów pierwotnych pmp) oraz stosowania środków przymusu w postaci sankcji i przeciwśrodków (countermeasures) na gruncie pmp oraz w stosunkach międzynarodowych. Zidentyfikowano prawne i pozaprawne uwarunkowania obu procesów, w szczególności wskazano na społeczny – zdeterminowany aksjologicznie ‒ wymiar funkcjonowania pmp. Sformułowano krytyczne zarzuty pod adresem aktualnej konstrukcji odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej państw (state responsibility). Zidentyfikowano także relację sprzężenia zwrotnego między pojęciem i konstrukcją sankcji a zasadą suwerenności państw. Stwierdzono również, że pmp nie ulega procesom homogenizacji (ujednolicania) ani globalizacji. Wskazano, że w pmp zachodzą procesy instytucjonalizacji i konstytucjonalizacji. Twierdzimy, że system pmp zagrożony jest skutkami sui generis auternalizacji norm prawnych przez aktorów pmp. Narażony jest także na skutki silnych tendencji nacjonalistycznych wśród aktorów pmp, a także w samej społeczności międzynarodowej. Sfomułowano końcowy wniosek-zalecenie, że niedostatek analiz socjologiczno-prawnych prawa międzynarodowego publicznego jest niepożądany i szkodliwy dla tego prawa. Upośledza on proces instytucjonalizacji pmp oraz utrudnia proces jego uspołecznienia rozumianego sensu largissimo. Twierdzimy, że to negatywnie wpływa na efektywność na poziomie makrospołecznym, a przede wszystkim na poziomie ponadpaństwowym i międzypaństwowym (międzyrządowym) efektywności norm prawnych prawa międzynarodowego publicznego.